STETESKOP NET --> Tibbi_Makale --> DİYABETİK AYAK YARASINDAN KORUNMA

İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri

Yara Bakımı ve Tedavisi Sempozyum Dizisi No:67 s.101-105

DİYABETİK AYAK YARASINDAN KORUNMA

Prof. Dr. Ayşe YÜKSEL

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD

DİYABETİK AYAK MUAYENESİ

Her insan yürümeye başladığı andan itibaren ayakları üzerinde durur. Sağlam vücudu sağlıklı ayaklar taşır. İster sağlam ister diyabetli olalım acaba, bizi taşıyan, bazen yalınayak dolaştığımız, bazen de terlik ya da ayakkabıların içinde sakladığımız ayaklarımıza gereken önemi yeterince veriyor muyuz?

Ayaklarımız, herkesin yaşamı boyunca özen göstermesi gereken organlarından biridir.Ayak sağlığımızı etkileyen durumlar söz konusu olduğunda hem bireyin kendisi, hem de onun sağlığından sorumlu ekip, kişinin yaşam boyu sağlıklı ayaklara sahip olmasında çok etkin olabilir.Diyabet hastalığına bağlı olarak özellikle Tip 2 diyabette gelişen periferik nöropatiler, doğru önlemler alınmadığı takdirde amputasyonlara kadar gidebilir.Diyabette, hastalık yönetimi içinde, ayak bakımı, koruma, erken tanı ve tedavi ile diyabetli hastalarımız yaşam boyu sağlam ayaklara sahip olabilirler.Diyabetli hasta takibinde ekip çalışması çok önemlidir.Bu ekip; İlk Hekim(Sağlık Ocağı Hekimi,Aile Hekimi),Endokrinolog, İnfeksiyon Hastalıkları Uzmanı, Damar Cerrahı, Plastik Cerrah, Ortopedist, Nörolog, Podiatrist, Ortotist, Diyabet Eğitimi Almış Hemşire, Yara Bakımında Uzmanlaşmış Hemşire, Fizyoterapist, Beslenme Uzmanı, Yardımcı Personelden oluşur. St. Vincent Deklerasyonu'nda diyabete bağlı amputasyonların % 50, Dünya Sağlık Örgütü'nün "21. Yüzyılda 21 Sağlık Hedefinde ise 2020 yılına kadar 1/3 oranında azaltılması hedeflenmiştir.Amerika Diyabet Birliği(ADA), diyabete bağlı amputasyonların % 40-50 oranında önlenebileceğini belirtmiştir. Diyabetik Ayak(DA), hastanede uzun süreli yatışı gerektirebilen ve amputasyona yol açabilen önemli bir diyabet komplikasyonudur.DA ülserlerinin insidansı, nöropati yoksa <%1, nöropati varsa >%7'dir.DA ülserlerinin prevalansı %5-10 arasında değişir, bu olguların %1'inde de amputasyon görülmektedir. Nontravmatik alt ekstremite amputasyonlarının, % 80-85'inden DA sorumludur.

DA, hem birey hem de toplum için önemli bir ekonomik sorundur.Bu nedenle en ucuz olan önlem, tercih edilmelidir.Maliyet çalışmaları,ayak ülserlerinin primer iyileşmesinin cerrahi tedavilerle iyileşmeye göre 5 kat daha ucuz olduğunu göstermektedir.DA sorunlarını daha çok görmemizin nedenleri,hastaların yaşam süresinin artması,diyabetle uzun yaşamın mümkün olması, hipergliseminin şiddetinin uzun sürmesi, diyabetiklerin % 42'sinde 15-20 yıl sonra nöropati gelişme olasılığı, nöropatide de.ayak ülserasyon riskinin artması olarak açıklanabilir. Nöropatik ülserler ise, iskemik ülserlere göre 3 kat daha fazladır.

DA komplikasyonu için risk faktörleri; Nöropatik ayak, periferik damar hastalığı, ayak deformitesi, infeksiyon,ayakta ödem, makrovaskuler hastalık, dislipidemi, temel ayak bakım eksikliği, hijyen eksikliği, sigara içme, obezite, 65 yaş ve yukarısı, düzensiz glisemik kontrol olarak sayılabilir.

Diyabetik Ayak Fizyopatolojisi;Üç şekilde oluşur,

1- Periferik Nöropati(Duyu Kaybı,Motor Fonksiyon Kaybı,Otonomik Kayıplar)

2- Vasküler Patoloji(Mikrovasküler,Makrovasküler)

3- Her İkisi Birlikte.

Periferik nöropati sonucu görülen ayakta duyu kaybına bağlı oluşan ayak ülserleri;

1- Travmatik(mekanik,kimyasal,termal); Duymayan ayak, çarpma, yanma, kimyasal ürüne maruz kalma gibi nedenlerle yaralanabilir.

2- Basınç-Stress'e Bağlı;Vucut ağırlığı normal ayakta eşit dağılır fakat nöropatik ayakta belirli noktalara aşırı yük vardır.

Vasküler patoloji sonucu ise;

1- Periferik Damar Tıkanıklığı(Tibialis Posterior,Dorsalis Pedis),

2- Makro Düzeyde Damar Tıkanıklığı gelişir.

Diyabetik Hasta Şikayetlerinin Öğrenilmesi;

-Karıncalanma,

-Yanma,

-Hiperestezi,

-Sıcak-soğuk duyu kaybı,

-Dokunma duyusu kaybı,

-Kaslarda atrofi,

-Yürümede zorluk,motor fonksiyon kaybı

Deri Durumu:

1-Isı kontrolü (sıcak,soğuk,normal)

2-Renk kontrolü (soluk,siyanoze,kızarık)

3-Volüm (atrofi,ödem)

4-Tekstüre (terleme kaybı,kuruluk,esneklik)

5-Parmak aralarında mantar,tırnak kesimi

6-Ayakta ülser olup olmadığı (bası ülseri,travmatik ülser,vasküler patoloji)

DUYU TESTİ :

Semmes-Weinstein monofilamentlerinin 5.07 kodlu 10 gr basınç veren filament ile ayak tabanı ve ayak sırtında 10 noktada duyu testi yapılır.Ayak şekli üzerinde duyan bölgelere mavi kalemle V,duymayan bölgelere de kırmızı kalemle X işareti konur.Monofilament olmadığı koşullarda tükenmez kalem ucu da kullanılabilinir.

DİYABETLİ HASTADA DÜZENLİ YAPILMASI GEREKEN KAS FONKSİYON TESTLERİ

1-Dorsifleksiyon Hareketi:Tibialis anterior kasının hareketi (Peroneal sinir)

2-Başparmak Ekstansiyonu:Ekstensör Hallusis Longus kasının hareketi (Peronea sinir)

3-Başparmak Fleksiyonu:Fleksör Hallusis Longus kasının hareketi (Tibial sinir)

4-İnversiyon Hareketi:Tibialis Posterior kasının hareketi (Tibial sinir)

5-Eversiyon Hareketi:Peroneus Longus kasının hareketi (Sup.Peroneal) 6-Plantar Fleksiyon hareketi:Gastro/Soleus kaslarının hareketi (Tibial sinir)

DİYABETİK AYAK DEFORMİTELERİNİN TANISI:

DEVAMINI OKUYABİLMEK İÇİN[ ÜYE OL] VEYA [ GİRİŞ YAP]