STETESKOP NET --> Tibbi_Makale --> YANIK YARASI TEDAVİSİ

İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri

Yara Bakımı ve Tedavisi Sempozyum Dizisi No:67 s.107-117

YANIK YARASI TEDAVİSİ

Prof. Dr. Oğuz ÇETİNKALE

İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dalı

Canlı dokular sıcaklık artışına belli bir dereceye kadar dayanarak canlılıklarını koruyabilirler. Kabaca 45 santigrad dereceden sonra temas süresi arttıkça paralel olarak artan sıcak hasarına maruz kalırlar. Sıcak yaralanması derinin epidermis tabakası ve altındaki dermis ve daha derin dokularda koagulatif tipte nekroza yol açar. Bu doku ölümünde nekrozun derinliği derinin maruz kaldığı ısının yüksekliğine ve temas süresine göre belirlenir.

Yanıklar derinliğine göre 3 grupta sınıflandırılırlar. Bu 3 dereceli sınıflandırma sadece yanan deri hasarı için yapılan bir sınıflamadır. Daha derin deri altı ve diğer dokularında hasar görmesi durumunda sayısal olarak 4 veya 5 derece gibi sınıflandırılmaktan ziyade etkilenen anatomik katmanların adı ile tarif edilirler. Derinin kalınlığı değişik alanlarda farklılık göstermesine rağmen her yerde anatomik yapı benzer şekildedir. Ancak deriden sonraki topografik yapı vücudumuzun her bölgesinde değişkenlik gösterir. Örneğin saçlı deri ile karın duvarı derisi altındaki katmanlar aynı şekilde sıralanmazlar.

Bu bölümde yanık hastanın genel ilk tedavisi, resüsitasyonu ve yanık şoku tedavisinden bahsedilmeyecek sadece yaraya yapılan lokal girişimler, cerrahi girişimler, pansuman materyalleri ve pansuman yöntemleri açıklanacaktır.

YANIK YARASI :

TANIMLAMALAR

Herhangi bir girişime başlamadan önce yanık yarasında değerlendirme yapılır. Hastanın genel durumu ve yapılacak genel girişimleri bir yana bırakacak olursak yanık yarasının derinliği ve genişliği belirlenir. Yanık yarasının derinliği ve genişliği tespit edilir edilmez, yara tamamıyla temizlenir ve debride edilir. Yanık dokunun derinliğini kesin olarak belirlemek çoğu zaman ilk 48 saat içinde mümkün olmayabilir. İlerleyici hasar nedeniyle derinliği kesin olarak belirlemek 48-72 saate kadar ertelenebilir ve bundan sonra tedavi safhası başlar. Tabii ki derinlik tayini kesinleşene kadar yaraya yine tedavi başlatılır. Bu dönemde ki uygulamalar yarayı korumaya ve olası zararları önlemeye yöneliktir. Ancak kesin tedavi yöntemi derinlik tayininden sonra tam belirlenmiş olur.

En az hasarlı yanık olan birinci derece yanıklar küçük ve yüzeyel yanıklardır, derinin bariyer fonksiyonlarında çok az kayıp vardır. Bu yanıklar genellikle pansuman gerektirmezler ve sadece semptomatik olarak ağrıyı azaltmak ve deriyi nemli tutmak için topikal koruyucular kullanılır.Kendiliğinden 5-10 günde iyileşirler.

İkinci derece yanıklar genellikle 48 saatten sonra belirlenir ve bunlarda kendiliğinden iyileştikleri için günlük değişen pansumanlarla tedavi edilebilirler. Yarada enfeksiyon gelişirse veya kontaminasyon varsa pansumanda topikal antibiyotikler, pamuk gaz ve elastik sargı kullanılır.İyileşme süreci ortalama 3 haftadır.

Derin ikinci derece ve üçüncü derece yanıklar kendiliğinden iyileşemedikleri için eksizyon ve greftleme ameliyatına ihtiyaç gösterir.

Yanığın Derinliği

• Birinci derece yanıklar

Genellikle güneş yanıkları birinci derece yanıklardır. Hasar sadece epidermiste sınırlıdır. Bu yanıklar ağrılıdır ve eritem vardır. Dokununca yumuşaktır ve epidermal bariyer sağlamdır. Tedavisi hastanın semptomlarına yönelik olup rahatını sağlamaya yöneliktir ve genellikle iz bırakmadan iyileşirler. İyileşme stratum germinativum tabakasındaki Bazal hücreler vasıtasıyla olur ve 5-10 gün içinde yeni bir epidermis oluşur. Olgunlaşması ise biraz daha zaman alır.

• İkinci derece yanıklar

Bu yanıklarda epidermisin tamamı ve dermisin bir bölümü yanıktan hasar görmüştür. Dermisin alt katmanları sağlam kalmıştır. İkinci derece yanıkta kendiliğinden iyileşen bir yanık olup dermis içindeki kıl folükülü, ter bezlerindeki epidermal yapılardan epitelize olarak iyileşir. Bu yanıklar kendi arasında ikiye ayrılırlar. Yüzeyel ve derin ikinci derece yanık

• Yüzeyel ikinci derece yanık

• Bu yanıkta klinik muayenede en karakteristik yapı bül oluşumudur. Yüzey eritemli olup, oldukça ağrılıdır ve dokununca yumuşak olarak hissedilir. Yanık dokunun hemen altında sağlam kalmış olan dermisteki "rete ridges", kıl folükülü, ter bezlerindeki epidermal yapılardan bazal hücrelerden epitelize olarak 10-15 gün içinde kendiliğinden iyileşir.

• Derin ikinci derece yanık

• Yanık hasarın alt sınırı retiküler dermişe kadar inmiştir. Bu yanıklar soluk ve alacalı görümdedir. Bül çoğunlukla oluşur ve yanık alan dokunmakla biraz serttir, ancak ağrılıdır. Bu yanığın kendiliğinden iyileşmesi daha uzun bir süre alır. Kıl folükülü ve ter bezlerindeki keratinositlerin re-epitelizasyonu ile 14-35 günde iyileşir. Dermiste belli oranda kayıp olduğu için sıklıkla ciddi iz yani skar bırakarak iyileşirler.

• Üçüncü derece yanıklar

• Bu yanıklar derinin tüm tabakalarını canlılığını kaybettiği tam kalınlıkta yanıklardır. Derinin epidermis ve dermis tabakalarının tamamı canlılığını yitirmiştir. Yanık alanlar ağrısız olup rengi siyah, beyaz veya koyu kırmızı renkte oabilir. Yanık alan oldukça serttir ve eskar oluşumu görülür. Hem dermal hemde epidermal yapılar canlılığını yitirmiştir, stratum germinativum, kıl folükülü ve ter bezlerindeki keratinositler canlılığını yitirdiği için bu yaralar ancak yara kenarından re-epitelize olurlar. Bu nedenle geniş alanlı yanıklarda bu süreç aylarca sürebilir veya epitelizasyon hiç bir zaman gerçekleşmez. Derin ikinci derece ve üçüncü derece yanıklarda tedavi cerrahi girişim ile sağlanır. Günümüz tedavi anlayışında bu yanıkların tedavisinde eskar eksizyonu ve greftleme yapılır. Bu girişim hastanın genel durumunun olanak verdiği ilk fırsatta gerçekleştirilmeye çalışılır.

• Daha derin yanıklar

• Bu yanıkların derinliği etkilenen anatomik bölgeye göre değişkenlik gösterir ve bazen derinin altındaki fasya, adale ve kemik gibi diğer dokularıda kapsar. Bu durumda ilk tedaviden sonra eskar dokusu yani canlılığını kaybetmiş tüm dokular debride edilir ve daha sonraki aşamada da rekonstrüksiyon gerçekleştirilir.

Yanığın Boyutları ve Genişliği

DEVAMINI OKUYABİLMEK İÇİN[ ÜYE OL] VEYA [ GİRİŞ YAP]