STETESKOP NET --> Tibbi_Makale --> YANIK YARASINDA HEMŞİRELİK BAKIMI

İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri

Yara Bakımı ve Tedavisi Sempozyum Dizisi No:67 s.119-127

YANIK YARASINDA HEMŞİRELİK BAKIMI

Derya Ceylan Altunseven

İ.Ü.C.T.F Yanık Ünitesi Hemş.

1- YANIKLI HASTADA HASTANE ÖNCESİ BAKIM

Hastane öncesi bakımda görevli kurtarma ekibi için öncelikli öneme sahip olan şey, olay yeri güvenliğidir. Kurtarma ekibi hastadan, ailesinden ya da olaya şahit olanlardan olayın oluş şeklini öğrenmeli, ek yaralanmaları tanıyabilmeli ve bazı sorulara yanıt aramalıdır. (hasta nerede bulunmuş, patlama olmuş mu, hasta yangından kaçmak için pencereden atlamış mı v.b.)

Hastane öncesi bakımı 6 başlıkta toplayabiliriz:

1-Yanma sürecinin durdurulması

2-Hava yolunun sağlanması

3-Sıvı tedavisinin başlanması

4-Ağrının giderilmesi

5-Yanık yarasının kapatılması

6-Uygun merkeze nakil

Hastaya ilk ulaşan sağlık ekibi veya ilk yardımcı tarafından yanmaya neden olan etken etkisizleştirilmeli ve ortam hem kurtarıcı hem de yanan için güvenli hale getirildikten sonra hayatı tehdit eden durumlar hızlı bir şekilde tanınmalı ve tedavi edilmelidir. Yanma sürecinin durdurulması etkenden uzaklaşma ve yanmış elbiselerin çıkarılması yolu ile yapılmalıdır. Erken soğutma yara derinliği ve ağrıyı azaltır, kontrollü yapılmalıdır. Bu sırada yüzük bilezik gibi tüm takılar çıkarılmalıdır aksi halde turnike benzeri etki ile iskemi ve ısınmış olmalarından dolayı yanmanın devam etmesine neden olur.

Yanık hastanın ilk değerlendirmesi herhangi bir travma hastasında olduğu gibi yapılması gerektiğidir. Yani yanık hastasında travma olduğu akıldan çıkarılmayarak havayolu ve boyun stabilizasyonu, solunum ve dolaşım ilk değerlendirmede sağlanmalıdır. Yüz ve peroral bölge tam kat yanıklarında boyunu çevreleyen yanık, yanığa eşlik eden akut solunum güçlüğü, ilerleyici ses kısıklığı hava açlığı, solunum depresyonu veya değişen mental durumu olan yanık hastalarında hava yolunun sağlanması için endotrakeal entübasyondan kaçınılmamalıdır. Ayrıca hastada inhalasyon hasarı olup olmadığı göz önünde bulundurulmalıdır. İnhalasyon hasarının değerlendirilmesinde; yüz ve boyun yanığı, siyah balgam, yüz kıllarında tütsülenme, patlama, kapalı ortamda yangın ve şuur bozulma hikâyesi önemlidir. Elektrik yanığında olduğu gibi inhalasyon yanığında da dışarıdan görülen lezyon az olabilirken görülmeyen gizli hasarlanmanın olabileceği akılda tutulmalıdır. İnhalasyon hasarı düşünülüyorsa maske ile oksijen verilmelidir. Sıvı intravenöz ve kristaloid olarak verilmelidir.

Ağrının kesilmesi hem tıbbi hemde insani açıdan gereklidir. Ambulanslarında doktor bulunan nadir ülkelerden olmamıza rağmen hastane öncesi dönemde yanık hastalarında analjezik pek kullanılmamaktadır. Uzun mesafeli nakillerde ağrının kesilmesi uygun olacaktır. Yanık yarası temiz bir bez ya da çarşaf ile örtülmelidir.

Hastane öncesi tedavide asıl amaç kısa sürede ve hastanın tedavi olacağı uygun merkeze naklini gerçekleştirmektir. Bir çok yerleşim merkezinde hastanelerle entegre çalışmayı hedefleyen 112 acil sağlık hizmetleri ilk çağrı anından itibaren uygun merkeze yatana kadar hastayı üstlenip tedavisini takip etmeyi hedeflemektedir. Sevki gereken yanık hastasının yanık ünitesi bulunan bir merkeze gönderilmesi uygun olacaktır. Yanıklı hastaya yapılan ilk müdahalenin uzun tedavi yolculuğunun sadece başlangıcı olduğunu unutmamak yerinde olur.

2- ACİL SERVİS VE YANIK ÜNİTESİNE İLK KABULDE YANIKLI HASTA BAKIMI

Hastanenin acil servisine başvuran ve yanık ünitesine kabul edilen yanık hastasının solunum ve dolaşım sistemi hızla değerlendirildikten sonra, yanığın şiddeti ve ilave girişim gerektiren başka patolojilerin olup olmadığı değerlendirilmelidir. Öncelikle;

Hava yolu açıklığı ve solunumun sağlanması gerekmektedir. inhalasyon yaralanmasının varlığı yanıklı hastaların sağ kalımı üzerine etkili önemli bir faktördür. Üst solunum yollarında yanık ve hava yolunu daraltan ödeme bağlı ilk 12-24 saat içinde solunum sıkıntısı gözlenebilir. Bu sürede olgular yakından gözlenmeli hırıltılı solunum ve taşipne gibi solunum yolu obstrüksüyonunu düşündüren belirtiler ortaya çıktığında entübasyon gerekliliği değerlendirilmelidir.

Hastane acil servisine ve yanık merkezine kabul edilen hastada hızlı bir şekilde aşağıdaki değerlendirmeler yapılmalı, eksikler tamamlanıp hastanın tedavisi planlanmalıdır.

1-Hava yolunda obstrüksüyon ve yanık olup olmadığı araştırılır hava yolu açıklığı ve açıklığın devamı sağlanır. Baş ve boyun bölgesindeki derin yanıklar, inhalasyon yanıkları stridor ve ses kısıklığı gözlenen hastalarda entübasyon trakeotomi ve trakeostomi gibi işlemlerin gereği araştırılır.

2- Güvenli bir veya iki damar yolu açılır. Bunun için üst ekstremitede yanmamış bölge tercih edilir.

3- Kan örnekleri alınır. Kan grubu, tam kan ve diğer rutin tetkikler yapılır.

4- Sıvı tedavisine başlanır. Sıvı tedavisi için önerilen sıvı uygulanır.

5- Olayın oluş şekli, zamanı hakkında bilgi edinilir. Hızlı genel bir muayene yapılır. Bilinç açıklığı ve ekstra yaralanma varlığı araştırılır.

6- CO zehirlenme varlığı araştırılır. Şüpheli olgularda CO düzeyi ölçülmeli %100 oksijen verilmelidir.

7- Hastanın ağrısı dindirilmelidir. Bunun için kontraendikasyon yok ise morfin ve benzeri analjezikler tercih edilmelidir.

8- Çıkarılan idrar miktarı ve dansitesinin takibi için idrar sondası takılır.

8- Enfeksiyona karşı koruyucu önlemler alınır.

9- Tetanoz proflaksisi yapılır.

10-Nazogastrik tüp takılır.

11-Hastayı hipotermiden korumak için önlemler alınır.

12-Klinik ve laboratuar bulgularına göre tedavisi düzenlenir.

3- YANIK ÜNİTESİNE YATAN HASTADA HEMŞİRELİK BAKIMI

Hastanede tedavisi zorunlu olan geniş yanıklı hastaların bakımında, en büyük sorumluluk hemşirelere düşmektedir.

Yanıklı hasta; beden imajında değişiklik yaratan, çok ağrılı, uzun süreli tedavi ve bakım gerektiren bir süreçten geçer. Bu komplike durum yanık hastanın bakımında ekip çalışmasını zorunlu kılar. Hemşire ekibin anahtar üyesidir. İyileşme için gereken ortamı oluşturacak anahtar görev hemşireye aittir. Diğer uzmanların girişimiyle beraber temel hemşirelik hizmetleri gereklidir. Komplikasyonlar artık beklenti olmaktan çok kliniğin bir parçasıdır. Ancak hasta bakımındaki mükemmellik bunu tersine çevirebilir.

Hemşirenin görevi sadece tedavi yapmak değil, erken ortaya çıkan bulguları ve ipuçlarını yakalayarak hastanın temel ihtiyaçlarıyla birleştirip iyileşmesini sağlayan ortamı hazırlamaktır. Büyük problemlerle ancak bir ekip olarak başa çıkılabilir.

Ekip anlayışı içerisinde gerçekleştirilen yanıklı hasta bakımında önemli olan; profesyonel bilgilerin ışığında; modern teknik ve materyalleri kullanarak en ekonomik şekilde bakımda yüksek kalite düzeyine ulaşmaktır.

3.1- Solunum Sisteminin Değerlendirilmesi

Hastanın solunum sayısı ve derinliği, inhalasyon yaralanma belirtileri,larengial stridor (hırıltı), hava açlığı veya bronkospazm ile göğüs hareketlerinin simetrik olup olmadığı izlenir.

Hastanın solunumuna yardım etmek için baş yükseltilir. Ayrıca hastanın diğer yanık bölgeleri de tam elevasyona alınır.Yanık hastaların durumu anlık değişebileceğinden hastalar özellikle ilerleyebilecek solunum yetmezliği açısından sık değerlendirilir ve kayıt edilir.

DEVAMINI OKUYABİLMEK İÇİN[ ÜYE OL] VEYA [ GİRİŞ YAP]