İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinli!

 

Ateşi Olan Çocuklara Yaklaşım

Ateş yüzyıllardır bilinmektedir. Fakat ateşin fizyopatogenezi tam olarak aydınlanamamış ve ateşi olan çocuklara yaklaşım konusu da halen tartışma­lıdır. Son yirmi yılda çocuk hastalıklarıyla ilgili hekimler arasında yapılan araştırmalar bu konuda henüz bir görüş birliğinin oluşmadığını göstermekte­dir. Geçmiş yıllardaki anlayışların aksine son yılarda ateş bir hastalık değil hastalıkların seyri sırasında ortaya çıkan bir belirti olarak kabul edilmektedir.

Normalde insanların vücut ısısı beyindeki bir merkez kanalıyla 37°C ye ayarlanmaktadır. En basit tanımıyla bu vücut ısısının üzerindeki bir artışa ateş denir. Vücut ısısısı koltukaltı, kulak yolu ve rektal yolla ölçülebilir. Gerçeğe en yakın vücut ısısı rektal bölegeden yapılan ölçümdür. Kulak yolu (3 aydan kü­çüklerde önerilmez) ve rektal ölçümde 38°C, koltukaltı ölçümde ise 37.5°C ve üzeri dereceler saptandığında çocuk ateşli olarak kabul edilir. Deri ve ağızdan ölçümlerde yanılma payı fazladır. Koltukaltı 38.5°C den , rektal 39°C den yük­sek vücut ısısı yüksek ateştir.

Ateş, çocukluk çağında en sık görülen hastalık belirtilerinden biridir. Ge­nel olarak infeksiyon hastalıkları ( viral, bakteriyel, paraziter, mantar hastalık­ları) kollajen doku ve romatizmal hastalıklarda görülür. Merkezi ısı ayarı bu durumlarda yükseğe ayarlanmıştır. Nadiren aşırı ısı üretimi (tirotoksikoz ve­ya aspirin, atropin vb. ilaçlarla zehirlenme) veya üretilen ısının sıcak çevre, aşırı giyindirme veya terleyememe ( ektodermal displazi ) durumunda vücut­tan anlamaması da vücut ısısının yükselmesine neden olur.‘Hipertermi ola­rak tanımlanan bu durumda merkezi ısı ayarı değişmemiştir, vücut ısısı kontrolsüz bir şekilde yükselir. Vücut ısısının 41.7°C nin üstüne çıkması doğru­dan beyinde kalıcı zarara (haşlanmış beyin sendromu) ve kaslarda yaygın hücre yıkımına (rabdomiyoliz) neden olur. Fakat çocuklarda ateş sıklıkla 3-5 günde kendiliğinden iyileşen basit viral infeksiyon hastalıklardan kaynakla­nır. Enfeksiyonlar sırasında vücut ısısı genellikle 41.7°C den yukarı çıkmaz.

Vücut ısısı > 38°C (Rektal ) ise her yaştaki çocuk için ateş düzeyi olarak ka­bul edilmektedir.

Çocukluk çağında ateş neden önemlidir?

•       Çocukluk çağında ateş, en sık rastlanan belirtilerden biridir.

•       Ateş, çocuklarda genellikle kısa sürede kendiliğinden iyileşen basit viral hastalıklardan kaynaklanır.

•       Ateşli çocukların çok az bir kısmında yaşamı tehdit eden veya ileride ya­şam kalitesini etkileyebilecek olan ciddi bakteriyel enfeksiyonlar (CBE) söz konusudur Her Ateşli durum ailelerde bu nedenle endişe ve korkuya ne­den olmaktadır.

•       Ateşli durumlarda etiyolojinin belirlenmesinde hekimler için de zorluklar vardır. Özellikle üç ayın altındaki çocuklarda bakteriyemi ve bakteriyel en­feksiyonları belirleyebilecek kesin kriterlerin olmaması sorun olmaktadır.

•       Tanıya yaklaşımda bazen gereksiz laboratuvar araştırmalarına başvurul­ması hem ekonomik yüke hem de çocuklara eziyet olmaktadır.

•       Ateşli çocukların %4 ünde konvülziyon görülebilir ve yarısında tekrarla­yabilir. Konvülsiyon önemli bir endişe kaynağıdır. Ailelerin ve bir kısım hekimlerin korkularının aksine basit ateşli konvülsiyonlarda kalıcı hasar gelişmez.

•       Kronik akciğer, karaciğer, böbrek ve doğuştan kalp hastası olan çocuklar­da ateşli durumda iken artan metabolizma için gerekli oksijen gereksinimi­nin karşılanması veya oluşan metabolik ürünlerin atılması sorun yaratabi­lir. Günlük yaşantılarını minimal düzeyde enerji harcayarak sürdürmeye alışmış bu hastalar ateş nedeniyle oluşan bu ek metabolik yükü karşılayamayabilirler. Bu nedenle solunum, kalp ve böbrek yetersizliği gelişebilir.

•       Ateş, immün yetersizlikti veya immün baskılanması olan çocuklarda CBE eğilimini düşündürmesi açısından önemli bir belirti olmaktadır.

•       Ateşli çocukların okulları aksamakta, anne ve babalarının çalışması engel­lenmektedir.

•       Ateşin düşürülmesi için kullanılan ilaçlar, önemli yan etkileri olan ilaçlar­dır. Dikkatli kullanılmaları gerekir.

•       Çocuklarda ateşli durumların sık görüldüğü düşünülür ise bunun için kul­lanılan antipiretiklerin aile ve topluma getireceği ekonomik yükün olduk­ça fazla olduğu söylenebilir.

•       Antipiretikler ateş tedavisinde faydalıdırlar fakat ateşe neden olan hastalı­ğı tedavi etmezler. Bu tür ilaçların önemli zararlı etkileri olabileceği unu­tulmamalıdır.

•       Gereksiz yere ateş korkusuna kapılan aileler ve bir kısım hekimler ateşi za­rarlı olarak görmekte ve bu nedenle ateşli çocuğa daha zararlı davranışlar­da bulunmaktadırlar.